Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan LenaCars Genel Müdürü Selçuk Nazik, tüketici odaklı yaklaşımın sektör açısından önemli olduğunu vurgularken, getirilen yeni yükümlülüklerin maliyet tarafında ciddi bir baskı oluşturacağını ifade etti: “Taslak yönetmelikte yer alan düzenlemeler, tüketici mağduriyetlerini azaltma ve sektörde kurumsallaşmayı artırma açısından son derece doğru adımlar içeriyor. Ancak filo standartları, ücretsiz hizmet zorunlulukları ve teknik gereklilikler işletmelerin maliyet yapısını doğrudan etkiliyor. Bu maliyetlerin fiyatlara yansımaması mümkün değil.”
Filo standartları yenileniyor: Yeni araç yatırımı zorunlu hale geliyor
Taslak düzenleme kapsamında klasik araçlar hariç olmak üzere:
5 yaşından büyük, 100 bin kilometrenin üzerindeki taşıtların kiraya verilmesine izin verilmeyecek. Ayrıca işletmelerin en az 5’i kendilerine ait olmak üzere toplam minimum 10 araçlık filoya sahip olması gerekecek. Büyükşehirlerde faaliyet gösteren araç kiralama şirketlerine ise filolarında en az iki hibrit veya elektrikli araç bulundurma zorunluluğu getiriliyor.
Selçuk Nazik, bu düzenlemelerin hizmet kalitesini artıracağını ancak özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler için finansman ihtiyacını ciddi ölçüde yükselteceğini belirterek şu değerlendirmede bulundu:
“Yeni araç yatırımı, elektrikli araç zorunluluğu ve dijital sistem entegrasyonu gibi gereklilikler doğru yönde atılmış adımlar. Ancak finansman maliyetlerinin bu kadar yüksek olduğu bir dönemde bu yatırımların işletmeler üzerinde ciddi bir yük oluşturacağı da açık. Bu durum sektörde konsolidasyonu hızlandırabilir.”
Ücretsiz hizmetler, toplam maliyeti artıracak
Yeni yönetmelik taslağı ile tüketicilerin talep etmesi halinde: çocuk koltuğu, navigasyon, HGS takip hizmet bedeli gibi hizmetlerin ek ücret alınmadan sunulması zorunlu hale getiriliyor. Nazik’e göre bu düzenleme tüketici açısından olumlu olsa da işletmeler için ek maliyet anlamına geliyor: “Bu tür hizmetlerin ücretsiz hale getirilmesi tüketici memnuniyeti açısından önemli bir gelişme. Ancak işletmeler açısından bakıldığında bu ekipmanların temini, bakımı ve operasyonel yönetimi ciddi maliyet kalemleri oluşturuyor. Sonuç olarak bu maliyetler genel kiralama bedeline dahil edilecek ve fiyat seviyesini yukarı çekecek. Fiyatlarda en az yüzde 10 artış yaşanacağını öngörüyoruz.”
Sigorta ve depozito süreçleri yeniden tanımlanıyor
Taslak yönetmelik ile:
- Kasko ve sigorta güvenceleri kiralama bedeline dahil edilecek
- Depozito tutarı kiralama süresine göre sınırlandırılacak
- Araç iadesinden sonra depozitonun 7 gün içinde geri ödenmesi zorunlu olacak
- Ön ödemeli rezervasyonlar teslim saatinden 24 saat öncesine kadar kesintisiz iptal edilebilecek
Bu düzenlemelerin tüketici tarafında güven artırıcı bir etki yaratması beklenirken, işletmeler açısından risk yönetimini daha karmaşık hale getireceği ifade ediliyor.
Yetki belgesi sistemi kayıt dışılığı azaltabilir
Yeni düzenleme ile ticari amaçla araç kiralayan işletmelerin yetki belgesi alması zorunlu hale gelirken, Bakanlık bünyesinde kurulacak Motorlu Kara Taşıtı Kiralama Bilgi Sistemi üzerinden tüm işlemlerin dijital olarak takip edilmesi planlanıyor. Ayrıca ilan platformlarının yetki belgesi bulunmayan işletmelerin ilan vermesini engellemesi hedefleniyor. Nazik, bu sistemin kayıt dışılıkla mücadelede etkili olabileceğini ancak teşvik mekanizmalarıyla desteklenmesi gerektiğini vurguladı:
“Yetki belgesi sistemi sektörde şeffaflığı artıracak önemli bir adım. Ancak bu sistemin yalnızca bir yükümlülük değil aynı zamanda bir avantaj haline getirilmesi gerekiyor. Düşük faizli kredi imkanları, vergi teşvikleri ve sigorta primi destekleri gibi mekanizmalarla desteklenmeyen bir yapı, küçük işletmeler için sürdürülebilir olmayabilir.”
Tüketici koruması ile sektör sürdürülebilirliği dengelenmeli
Diğer yandan sektör temsilcileri, yeni düzenlemelerin tüketici haklarını koruma açısından önemli olduğunu kabul ederken, ekonomik sürdürülebilirliğin de göz ardı edilmemesi gerektiğine dikkat çekiyor. Selçuk Nazik’e göre düzenlemelerin nihai halinde iki yönlü bir koruma mekanizmasının oluşturulması kritik önem taşıyor:
“Tüketici koruması elbette öncelikli olmalı. Ancak aynı zamanda dürüst çalışan işletmelerin de korunması gerekiyor. Müşteri kaynaklı suistimallere karşı yasal çerçevenin netleştirilmesi ve geçiş sürecinde finansal destek sağlanması, sektörün daralmadan dönüşümünü mümkün kılacaktır.”
